Nieinwazyjny Test SelectMDx™ Płynna biopsja prostaty – rozpoznawanie klinicznie istotnego raka gruczołu krokowego bez wykonania biopsji wyjściowej.

Prostata (gruczoł krokowy, stercz) jest gruczołem męskiego układu płciowego produkującym wydzielinę wchodzącą w skład nasienia. Rak prostaty łac. adenocarcinoma prostatae) obok zapalenia i łagodnego rozrostu prostaty należy do najczęściej diagnozowanych chorób prostaty.  W skali świata rak prostaty jest drugim po raku płuc, najczęściej rozpoznawanym nowotworem u mężczyzn. Ilość nowo zdiagnozowanych przypadków przekroczyła w 2018 roku 1 milion 276 tys., co stanowi 7,1% wszystkich przypadków chorób nowotworowych, liczba zgonów sięga 360 tys. 5% przypadków raka prostaty dotyczy mężczyzn poniżej 30 roku życia. W następnych dekadach życia ryzyko zachorowania wzrasta, dochodząc do 59% u mężczyzn w wieku powyżej 79 lat. Częstość występowania raka prostaty wykazuje silną zależność od regionu geograficznego. Najwięcej przypadków rozpoznawanych jest w Australii i Ameryce Północnej, nieco mniej w Europie Zachodniej i Północnej, kilkakrotnie mniej we wschodniej i środkowej Azji. Ze względu na zależność zachorowalności na choroby nowotworowe od wieku, rak prostaty staje się szczególnie istotnym problemem medycznym w krajach rozwiniętych z wysokim odsetkiem długowiecznych mężczyzn. Niepokoi, że od roku 1985 odnotowywany jest wzrost liczby zgonów z powodu raka prostaty we wszystkich krajach, również z regionów o niskiej zachorowalności.  W Polsce, wg Krajowego Rejestru Nowotworów 2016, liczba zachorowań na raka prostaty: 15700  (19%) wyprzedziła liczbę rocznych zachorowań na raka płuc (18%), a roczna śmiertelność oceniana jest na 5 do 6 tys. przypadków.

Wciąż nierozwiązanym problemem współczesnej onkologii jest mała efektywność badań przesiewowych zapewniających wczesne rozpoznawanie nowotworu. Są bezsilne wobec agresywnych nowotworów o szybkim wskaźniku wzrostu i dużym potencjale przerzutowania. Nowotwory takie, rozwijając się w tempie mierzonym w miesiącach, wymykają się situ badań przesiewowych rutynowo wykonywanych w rocznych lub kilkuletnich odstępach. Bywają więc rozpoznawane w stadiach na tyle zaawansowanych, że osiągnięcie pełnego, a niekiedy nawet częściowego, sukcesu terapeutycznego okazuje się niemożliwe. Dzieje się tak dlatego, że dynamika zmian stężenia markerów biochemicznych wykorzystywanych w badaniach przesiewowych tego typu zależy od liczby (i  właściwości) aktywnych komórek nowotworowych oraz ich pochodnej: masy nowotworu. Ponieważ liczba komórek nowotworowych przyrasta w sposób nieprostoliniowy, stężenia wytwarzanych przez nie markerów plasujące się poniżej granicy wykrywalności testu skokowo, w krótkim czasie, szybują ponad próg alarmowy. W ten sposób etap w którym nowotwór jest w pełni podatny na wyleczenie zostaje przeoczony.

Opisane powyżej zagadnienia dotyczące nowotworów agresywnych są klasycznym i ogólnie akceptowanym problem onkologii.  Niejako w cieniu pozostaje finezyjna  specyfika rozpoznawania i leczenia tzw. nowotworów indolentnych –  nowotworów rozwijających się bezobjawowo latami, bez szkody dla chorego, niekiedy w ogóle nie rozpoznawanych i nie stanowiących per se przyczyny śmierci. Paradoksalnie, w nowotworach indolentnych   zagrożenie dla chorego wynika z nadrozpoznawalności nowotworu –  nadgorliwości diagnostycznej i nadgorliwości terapeutycznej lekarzy decydujących się na terapie, których efekty szkodliwe (jatrogenne) stanowią większe zagrożenie dla chorego niż nie leczony, lecz monitorowany nowotwór. Do pogorszenia stanu chorych i rokowań  przyczyniają się komplikacje związane z inwazyjnymi metodami diagnostycznymi, w przypadku raka prostaty z biopsją. Nadrozpoznawalność nowotworu w stadium indolentnym zachodzi dość często w przypadku raka piersi, płuca, tarczycy. W przypadku indolentnego raka prostaty jest krytyczna, decydując często o efektach leczenia i życiu chorego.

Rak prostaty prezentuje całą gamę wariantów – od form indolentnych do silnie agresywnych. Problemem fundamentalnym staje się stworzenie metody pozwalającej na kwalifikację chorych do poszczególnych kategorii i wybór optymalnej strategii postępowania z chorym: wdrożenia intensywnego leczenia w wariantach agresywnych i metod zachowawczych w przypadku wariantów indolentnych. Zagadnienia te wiążą się ściśle z historią koronnego markera diagnostycznego nowotworów prostaty: swoistego antygenu sterczowego, PSA (od ang. prostate-specific antigen). Pomiary stężenia PSA w surowicy, upowszechniane w rutynowych badaniach przesiewowych raka prostaty na przełomie 80. i 90. lat XX w., budziły duże nadzieje. Rzeczywiście w ich efekcie uzyskano wzrost wykrywalności raka i wynikły z niego 20% spadek śmiertelności.  Jednocześnie, ze względu na wzrost stężenia PSA m.in. w łagodnym przeroście prostaty i zapaleniu prostaty, do 75% zwiększył się odsetek zlecanych niepotrzebnie (ujemnych) biopsji prostaty, mających ostatecznie różnicować zmiany łagodne od zmian o charakterze złośliwym.  Wskazania do biopsji opierano na badaniu urologicznym (per rectum) i stężeniu PSA plasującym się w tak zwanej szarej strefie wyników: 3 do 10 ng/ml.  Pochodną wzrostu liczby biopsji bywało wykrywanie raka w formie indolentnej i wdrażanie terapii, która (jak wykazano w piśmiennictwie) nie wpływając na długość przeżycia chorego, bywała przyczyną komplikacji. Tak więc po wprowadzeniu do diagnostycznych badań rutynowych pomiarów PSA, pozostał aktualny problem wczesnego wykrywania nowotworu złośliwego, natomiast nabrała ostrości konieczność różnicowania form indolentnych i agresywnych nowotworu.

Rozwiązanie uzyskano dzięki zastosowaniu innowacyjnych metod biologii molekularnej. Pełnym sukcesem okazał się test diagnostyczny o nazwie SelectMDx™ Płynna biopsja prostaty. Dane dotyczące o jego wieloośrodkowej walidacji klinicznej zostały opublikowane ostatnio w prestiżowym czasopiśmie urologicznym: The Journal of Urology, 2019. W komunikacie donoszącym o walidacji testu podano (skrót): „W badaniu klinicznym z udziałem 1955 mężczyzn poddanych  wyjściowej biopsji prostaty, test SelectMDx  wykazał 95% ujemną wartość predykcyjną (wykluczenie obecności)  i 93% czułość (prawidłowe rozpoznanie)  w diagnostyce klinicznie istotnego raka gruczołu krokowego….”

SelectMDx™ Płynna biopsja prostaty jest testem całkowicie bezinwazyjnym wykonywanym w moczu. Mocz pobierany jest po badaniu urologicznym wykonywanym przez specjalistę i jedynie ono może być przyczyną dyskomfortu u badanego.  W pobranym materiale oznaczane jest następnie stężenie mRNA (matrycowego kwasu rybonukleinowego) – produktu genów DLX1 i HOXC6, który syntetyzowany jest w nadmiarze przez komórki agresywnego nowotworu. Stężenie mRNA obu genów w moczu pozwala na oszacowanie prawdopodobieństwa wykrycia komórek nowotworowych w biopsji gruboigłowej prostaty oraz na ustalenie stopnia ich złośliwości. W przypadku chorych rozpoczynających diagnostykę w kierunku raka prostaty SelectMDx zwiększa trafność decyzji o wykonaniu biopsji wyjściowej. Inwazyjna i stresująca biopsja u 18% badanych powoduje powikłania (krwawienie, infekcje łącznie z sepsą, zatrzymanie moczu), u wszystkich badanych wiąże się z koniecznością podania  antybiotyków, a w niektórych przypadkach może przyczynić się do rozsiewu komórek z ognisk nowotworu (przerzutowania). Poza stężeniami mRNA obu genów w algorytmie obliczeń SelectMDx  uwzględniany jest wiek badanego, wynik badania urologicznego i stężenie PSA w surowicy.

Poza w kwalifikacją do biopsji wyjściowej, test SelectMDx™ Płynna biopsja prostaty jest przydatny do kwalifikacji do kolejnych biopsji u chorych w trakcie leczenia, oceny agresywności nowotworu i progresji choroby oraz do monitorowania leczenia. Wykonanie badania wskazane jest szczególnie u mężczyzn z podwyższonym stężeniem PSA w surowicy i nieprawidłowym wynikiem badania palpacyjnego per rectum (DRE) i  mężczyzn obciążonych genetycznie rakiem prostaty (rak prostaty u ojca, stryjów, dziadków.

 

Pamiętaj!
Badanie SelectMdx wykonasz tylko w gabinecie lekarza. Pobranie moczu musi zostać poprzedzone masażem prostaty, który wykonuje lekarz urolog.

Pobierz zlecenie z formularzy do pobrania

 

  • Esserman L.J. i wsp. Overdiagnosis and Overtreatment in Cancer. An Opportunity for Improvement LINK: JAMA.;310:797, 2013
  • Haese A i wsp. Multicenter Optimization and Validation of a 2-Gene mRNA Urine Test for Detection of Clinically Significant Prostate Cancer Prior to Initial Prostate Biopsy. European Association of Urology 2019 edition. https://doi.org/10.1097/JU.0000000000000293
  • Leyten GH I. wsp.: Identification of a Candidate Gene Panel for the Early Diagnosis of Prostate Cancer. Clin Cancer Res. 21,3061-70, 2015.
  • Martin, R. M. i wsp.: Effect of a Low-Intensity PSA-Based Screening Intervention on Prostate Cancer Mortality. The CAP Randomized Clinical Trial. Journal of the American Medical Association. 319:883-895, 2018.
  • Global cancer statistics 2018: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. A Cancer Journal for Clinicians, 1‐31,2018. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.3322/caac.21492